Bangunan Ibrahim Munshi, Kota Iskandar: Mengabadikan Nama Tokoh Intelektual dan Pentadbiran Johor

 

Di Sebalik Sebuah Nama

Apabila kita berkunjung ke Kota Iskandar, Iskandar Puteri, kita akan melihat deretan bangunan pentadbiran yang bukan sahaja megah dari segi seni bina, malah mempunyai nama yang sangat erat dengan sejarah Johor.

Antaranya ialah Bangunan Ibrahim Munshi.

Bagi sesetengah orang, nama tersebut mungkin sekadar nama sebuah bangunan kerajaan. Namun, di sebalik nama itu tersimpan kisah seorang tokoh yang pernah memainkan peranan penting dalam perkembangan pendidikan, pentadbiran dan persuratan Melayu di Johor.

Nama Ibrahim Munshi merujuk kepada Dato’ Bentara Dalam Muhammad Ibrahim Abdullah Munshi, seorang tokoh intelektual dan pentadbir Johor yang hidup pada zaman penting dalam proses pemodenan negeri Johor.

Untuk memahami mengapa namanya diabadikan di Kota Iskandar, kita perlu menoleh kembali kepada sejarah Johor pada abad ke-19.

Kota Iskandar – Pusat Pentadbiran Johor Moden

Kota Iskandar merupakan pusat pentadbiran baharu Kerajaan Negeri Johor yang terletak di Iskandar Puteri, dahulu dikenali sebagai Nusajaya.

Pusat pentadbiran ini telah dirasmikan oleh Sultan Iskandar pada 16 April 2009, sekali gus menjadi mercu tanda baharu dalam sejarah pentadbiran negeri Johor.

Kota Iskandar dibangunkan sebagai sebuah kompleks pentadbiran yang menggabungkan pejabat Kerajaan Negeri dan Kerajaan Persekutuan. Kawasannya dirancang dengan taman, landskap dan ruang terbuka, di samping menampilkan seni bina yang mengambil inspirasi daripada warisan Johor-Melayu serta pengaruh Moor-Andalusia.

Menariknya, nama-nama bangunan di Kota Iskandar banyak mengambil sempena tokoh-tokoh penting dalam sejarah pemerintahan Johor.

Antaranya ialah Dato’ Jaafar Muhammad, Dato’ Abdul Rahman Andak, Dato’ Mohamad Salleh Perang dan sudah tentu Dato’ Ibrahim Munshi.

Pendekatan ini menjadikan Kota Iskandar bukan sekadar sebuah pusat pejabat kerajaan, tetapi seolah-olah sebuah galeri sejarah Johor yang dibina dalam bentuk seni bina dan penamaan bangunan.

Siapakah Ibrahim Munshi?

Muhammad Ibrahim Abdullah Munshi merupakan antara tokoh terpelajar yang muncul dalam lingkungan pemerintahan Sultan Abu Bakar.

Beliau mempunyai latar pendidikan Inggeris dan pernah belajar di Kolej Keasberry bersama beberapa tokoh yang kemudiannya menjadi pembesar penting Johor, termasuk Dato’ Jaafar Muhammad dan Dato’ Mohamad Salleh Perang. Pendidikan yang diterima oleh generasi ini menjadi antara faktor yang membantu mencetuskan proses pemodenan Johor.

Dalam pentadbiran Johor, Ibrahim Munshi dikenali dengan gelaran Dato’ Bentara Dalam.

Beliau bukan sekadar seorang pegawai kerajaan. Namanya turut dikaitkan dengan perkembangan pendidikan dan persuratan Melayu, menjadikannya salah seorang tokoh intelektual penting dalam sejarah Johor.

Tokoh di Sebalik Perkembangan Pendidikan Johor

Salah satu sumbangan besar Ibrahim Munshi ialah dalam bidang pendidikan.

Pada awal perkembangan sistem pendidikan moden Johor, kerajaan memberikan perhatian kepada pendidikan Melayu, Inggeris dan kemudiannya pendidikan masyarakat daripada pelbagai latar.

Menurut sumber rasmi Kesultanan Johor, pentadbiran dan pengurusan sekolah pada satu ketika diletakkan di bawah Pejabat Pelajaran, yang diketuai oleh Dato’ Bentara Dalam Dato’ Mohamad Ibrahim Abdullah Munshi.

Hal ini menunjukkan bahawa beliau bukan sekadar seorang tokoh persuratan, tetapi turut terlibat secara langsung dalam usaha membangunkan sistem pendidikan negeri.

Usaha tersebut amat penting kerana pendidikan merupakan antara asas yang membentuk Johor sebagai sebuah negeri yang mempunyai sistem pentadbiran moden pada ketika itu.

Ibrahim Munshi dan Bahasa Melayu

Satu lagi sisi menarik tentang Ibrahim Munshi ialah kecintaannya terhadap bahasa Melayu.

Beliau bersama Dato’ Seri Amar Diraja Abdul Rahman Andak dikaitkan dengan penubuhan Pakatan Belajar-Mengajar Pengetahuan Bahasa (PBmPB) pada tahun 1888.

Pertubuhan ini memainkan peranan dalam usaha memelihara, memperlengkap dan mempermodenkan bahasa Melayu, termasuk aspek ejaan, perkataan, tulisan Jawi dan perkembangan ilmu pengetahuan.

Usaha sebegini mungkin kelihatan biasa pada hari ini, tetapi pada zaman tersebut ia merupakan suatu langkah yang besar.

Bahasa Melayu bukan hanya digunakan sebagai bahasa pertuturan, tetapi mula diberikan perhatian sebagai bahasa ilmu, penulisan dan pentadbiran.

Di sinilah kita dapat melihat Ibrahim Munshi sebagai seorang tokoh yang bukan sahaja bekerja dalam kerajaan, tetapi turut memikirkan masa depan bahasa dan masyarakat Melayu.

Karya yang Meninggalkan Jejak

Ibrahim Munshi turut meninggalkan beberapa karya yang mempunyai nilai sejarah dan bahasa.

Antara yang terkenal ialah Pemimpin Jauhar, yang dikaitkan dengan tahun 1877, dan Kitab Pemimpin Johor, yang diterbitkan pada tahun 1878 dalam tulisan Jawi.

Karya tersebut membincangkan aspek bahasa Melayu seperti aturan bunyi, penggunaan perkataan dan jalan bahasa.

Beliau juga menghasilkan karya Benih Pengetahuan pada tahun 1900.

Namun, antara karya yang paling dikenali ialah Kisah Pelayaran Muhammad Ibrahim Munshi, sebuah catatan perjalanan yang kemudiannya diterbitkan pada tahun 1919 selepas melalui proses penyuntingan oleh tokoh persuratan Johor, Mohd. Said Sulaiman.

Karya tersebut bukan sekadar catatan perjalanan.

Ia turut memberikan gambaran tentang masyarakat, tempat, keadaan sosial dan perkembangan beberapa kawasan yang dilalui pada zaman tersebut. Justeru, karya Ibrahim Munshi mempunyai nilai yang besar kepada kajian sejarah dan masyarakat Melayu.

Sebahagian Daripada Generasi Pembina Johor Moden

Nama Ibrahim Munshi juga tidak boleh dipisahkan daripada beberapa tokoh besar Johor yang lain.

Pada zaman Sultan Abu Bakar, Johor melalui pelbagai pembaharuan pentadbiran. Pada tahun 1873, baginda menubuhkan Majlis Menteri yang dianggotai oleh cendekiawan Melayu bagi membantu pentadbiran negeri.

Antara tokoh yang berada dalam lingkungan pentadbiran tersebut termasuk:

• Dato’ Jaafar Muhammad
• Dato’ Mohamad Salleh Perang
• Dato’ Abdul Rahman Andak
• Dato’ Ibrahim Abdullah Munshi

Mereka mewakili satu generasi yang berpendidikan dan mempunyai pemikiran yang lebih terbuka terhadap perubahan.

Mereka bukan sahaja membantu menjalankan pentadbiran, malah turut menyumbang kepada pendidikan, ekonomi, perancangan negeri, bahasa dan hubungan luar.

Sebab itu sejarah pemodenan Johor sering dikaitkan dengan kemunculan golongan cendekiawan dan pentadbir seperti mereka.

Mengapa Nama Ibrahim Munshi Diabadikan di Kota Iskandar?

Persoalan ini sebenarnya menarik.

Kota Iskandar ialah wajah pentadbiran Johor pada zaman moden. Ibrahim Munshi pula merupakan sebahagian daripada generasi yang membantu membina asas pentadbiran Johor moden lebih satu abad sebelumnya.

Maka, penggunaan namanya pada sebuah bangunan kerajaan boleh dilihat sebagai satu bentuk penghargaan terhadap jasa dan sumbangan beliau.

Ia juga membawa satu mesej yang cukup bermakna:

Pentadbiran moden Johor hari ini tidak muncul secara tiba-tiba. Ia dibina melalui usaha, pemikiran dan pengorbanan generasi terdahulu.

Bangunan yang berdiri megah di Kota Iskandar pada hari ini menjadi simbol kesinambungan tersebut — daripada pentadbiran Johor pada zaman Sultan Abu Bakar kepada sistem pentadbiran Kerajaan Negeri Johor pada abad ke-21.

Seni Bina Kota Iskandar yang Sarat Makna

Kota Iskandar sendiri direka dengan mengambil kira identiti dan warisan Johor.

Sumber Tourism Johor menyatakan bahawa pelbagai kajian dilakukan untuk mengenal pasti serta menghidupkan semula elemen seni bina Johor-Melayu dalam pembangunan Kota Iskandar. Pada masa yang sama, teknologi dan pendekatan moden digunakan bagi mewujudkan sebuah pusat pentadbiran yang mempunyai identiti tersendiri.

Bangunan-bangunan di Kota Iskandar juga memperlihatkan pengaruh seni bina Moor-Andalusia yang disesuaikan dengan unsur seni bina Melayu Johor.

Sebagai contoh, Bangunan Sultan Ismail menggabungkan unsur kontemporari dengan pengaruh seni bina Moor-Andalusia dan elemen Melayu Johor. Bangunan tersebut turut direka dengan mengambil kira kesinambungan sejarah seni bina Johor.

Justeru, apabila kita melihat keseluruhan kompleks Kota Iskandar, kita sebenarnya melihat satu gabungan antara sejarah, identiti, pemerintahan dan kemodenan.

Sebuah Bangunan, Sebuah Kisah

Hari ini, orang ramai mungkin datang ke Kota Iskandar atas urusan rasmi, menghadiri mesyuarat, program kerajaan atau sekadar melalui kawasan tersebut.

Namun, mungkin tidak ramai yang berhenti seketika untuk bertanya:

Siapakah Ibrahim Munshi yang namanya terpahat pada bangunan itu?

Jawapannya membawa kita jauh ke belakang — kepada zaman ketika Johor sedang membina asas sebuah negeri moden.

Kita menemui seorang tokoh yang berpendidikan, terlibat dalam pentadbiran, memberi perhatian kepada pendidikan dan pada masa yang sama berusaha memartabatkan bahasa Melayu serta menghasilkan karya yang menjadi sumber penting kepada sejarah masyarakat Melayu.

Penutup

Bangunan Ibrahim Munshi di Kota Iskandar mungkin kelihatan seperti sebuah bangunan kerajaan biasa kepada mata yang tidak mengenali sejarahnya.

Tetapi apabila kita mengetahui kisah tokoh yang namanya diabadikan itu, pandangan kita terhadap bangunan tersebut mungkin berubah.

Ia bukan sekadar dinding, pejabat dan ruang pentadbiran.

Ia adalah sebahagian daripada cara Johor mengingati sejarahnya.

Daripada usaha tokoh-tokoh seperti Ibrahim Munshi dalam pendidikan, bahasa dan pentadbiran, lahirlah sebuah tradisi pemerintahan yang terus berkembang sehingga ke hari ini.

Dan di Kota Iskandar, sejarah itu seakan-akan terus hidup — bukan dalam bentuk buku semata-mata, tetapi melalui nama-nama tokoh yang terpahat pada bangunan, jalan dan ruang pentadbiran negeri.

Kerana sebuah negeri yang maju bukan hanya melihat ke hadapan, tetapi tetap mengenang mereka yang pernah membina asasnya.

Sumber rujukan

• Laman Web Rasmi Kesultanan Johor – Sejarah Tadbir Urus dan Pendidikan.
• Laman Web Rasmi Kemahkotaan DYMM Sultan Ibrahim – Sejarah Kesultanan Johor.
• Tourism Johor – Kota Iskandar.
• Dewan Negeri Johor – Bangunan Sultan Ismail.
• Universiti Malaya – kajian berkaitan tradisi keintelektualan dan persuratan Johor.
• Perpustakaan Majlis Bandaraya Iskandar Puteri – The Making of Kota Iskandar: Johor State New Administrative Centre (2009).